Redakcja i korekta tekstu – słowniczek przydatnych terminów

Masz już gotowy tekst i chcesz oddać go do korekty. Albo redakcji. A może i korekty, i redakcji…? Tylko ile to będzie kosztowało? Próbujesz sprawdzić cennik na stronie pierwszego specjalisty, którego podsunął Ci wujek Google, a tam jakieś ZZS, arkusze wydawnicze, strony znormalizowane i inne nieznane Ci terminy… A skład? Czy jego też potrzebujesz? Spokojnie, zaraz Ci te wszystkie pojęcia uporządkuję i wytłumaczę.

Usługi redakcji, korekty i składu tekstu, czyli etapy procesu wydawniczego

Wiele osób ma problem z odróżnieniem redakcji od korekty. Chcą oddać specjaliście tekst do sprawdzenia, ale nie wiedzą, której z tych usług potrzebują. Sprawę dodatkowo komplikują różne odmiany obu tych usług. Uporządkujmy więc terminologię związaną z procesem wydawniczym.

Redakcja tekstu

to pierwszy etap pracy nad tekstem. Polega na opracowaniu tekstu pod każdym względem:

• językowym (poprawa wszelkich błędów);
• kompozycyjnym (sprawdzenie, czy tekst jest spójny i logicznie uporządkowany);
• logicznym (wyłapanie nieścisłości w ciągu przyczynowo-skutkowym);
• stylistycznym (dopasowanie języka do grupy docelowej; usunięcie powtórzeń i niejasnych sformułowań);
• merytorycznym (weryfikacja nazw własnych, terminów, dat itp.);
• edytorskim (ujednolicenie zapisów).

Redakcja tekstu (inaczej: kompleksowa redakcja, redakcja literacka) to etap wspólnej pracy autora i redaktora tekstu nad jego treścią – redaktor podpowiada w komentarzach, co można zrobić, by była jak najlepsza. 

Stylowanie 

to nadawanie poszczególnym elementom tekstu określonego stylu, czyli zestawu parametrów takich jak stopień, krój i kolor pisma, interlinia, wcięcia itp. Stylowanie bywa dodatkową usługą wykonywaną podczas redakcji tekstu. Ma na celu zminimalizowanie ryzyka powstania błędów na etapie składu. 

Redakcja językowa

to jeden z elementów kompleksowej redakcji tekstów, traktowany niekiedy jako samodzielna usługa (w przypadku krótkich tekstów); wspólna praca autora i redaktora nad warstwą językową tekstu. Redakcja językowa jest niezbędna, gdy tekst zawiera błędy stylistyczne i składniowe, przez które przekaz jest niezrozumiały lub niejednoznaczny. Redaktor musi wówczas dopytać o intencje autora – dopiero po otrzymaniu odpowiedzi może poprawić błędy.

Redakcja autorska

to etap redakcji tekstu, który następuje po pierwszym przeczytaniu tekstu przez redaktora. Po naniesieniu poprawek i dodaniu komentarzy redaktor odsyła plik do autora, by ten zapoznał się z wprowadzonymi zmianami, ustosunkował się do nich (zaakceptował je lub zgłosił zastrzeżenia), odpowiedział na pytania. Podczas redakcji autorskiej autor tekstu może dodać (w trybie śledzenia) swoje zmiany i uwagi, zapytać o wszystko, cokolwiek chce, albo zgłosić swoje wątpliwości. Ważne jest, by zarezerwował sobie czas na ten etap redakcji.

Korekta tekstu

to drugie (i każde kolejne) czytanie tekstu. Jej celem jest usunięcie błędów pozostałych po redakcji. Korektor nie ingeruje w treść ani formę tekstu. Nie zajmuje się logiką ani merytoryką. Sprawdza jedynie jego zgodność z zasadami językowymi i edytorskimi. Poprawia literówki, zgubione przecinki, ewentualne potknięcia językowe. Często są to drobne usterki, za to wymagające czujnego oka i drobiazgowej znajomości zasad.

Korekta językowa

to korekta wykonywana w trybie śledzenia zmian (w Wordzie, Dokumentach Google albo innym edytorze tekstu). Korektor poprawia błędy: 

• ortograficzne i interpunkcyjne;
• leksykalne (nieprawidłowe użycie słów);
• gramatyczne (niepoprawna odmiana wyrazów lub budowa zdań);
• edytorskie (dotyczące sposobu zapisu różnych elementów tekstu, np. tytułów lub przedziałów liczbowych).

Korekta poskładowa

to korekta wykonywana w pliku PDF. Obejmuje korektę językową, a oprócz tego poprawę błędów składu, które dotyczą układu tekstu na stronach książki czy e-booka. Podczas korekty w pliku PDF korektor jedynie zaznacza miejsca wymagające zmiany, poprawki nanosi do tekstu grafik DTP (tzw. składacz).

Skład i łamanie tekstu

to proces, podczas którego tekstowi nadaje się formę książki. Zajmuje się nim grafik DTP, potocznie nazywany składaczem. Bywa, że redaktor i korektor świadczy także usługi składu i łamania, ale nie jest to regułą. Do tych czynności potrzebne są zupełnie inne kompetencje niż do opracowania tekstu.

Skład tekstu

to ustalenie ostatecznego wyglądu publikacji. Na tym etapie wybiera się m.in. kroje pisma do tekstu głównego i nagłówków, wielkość liter, marginesów, wygląd ilustracji i innych elementów graficznych). Na podstawie tych wszystkich wytycznych grafik przygotowuje makietę.

Łamanie

to przeniesienie treści z Worda do programu graficznego (np. Adobe Indesign), rozmieszczenie tekstu wraz z fotografiami czy innymi elementami graficznymi w kolumnach (łamach, stąd nazwa), odpowiednie sformatowanie go i ewentualne przygotowanie publikacji do druku.

Błędy składu

to błędy dotyczące układu tekstu na stronach książki czy e-booka w formacie PDF. Zmniejszają komfort czytania publikacji i sprawiają, że wygląda ona nieprofesjonalnie.

Błędy składu to m.in.:

• sieroty (pojedyncze litery pozostawione na końcu wersu);
• wdowy (zbyt krótkie ostatnie wersy akapitu);
• szewce i bękarty (niepoprawne podziały akapitów między stronami);
• niepoprawne podziały wyrazów;
• niezgodne z zasadami rozmieszczenie pagin.

Rewizja korekty

to sprawdzenie, czy wszystkie poprawki zaznaczone podczas korekty poskładowej zostały naniesione do pliku i czy wskutek przesunięć tekstu nie powstały przy tym nowe błędy.

Jednostki objętości tekstu

Aby obliczyć koszt redakcji, składu czy korekty tekstu, trzeba znać jego objętość. Nie chodzi tu jednak o liczbę stron w pliku, ponieważ ta może się zmieniać w zależności od ustawień marginesów, stopnia pisma czy interlinii. Podstawową jednostką są  znaki ze spacjami (ZZS).

ZZS

to skrót od wyrażenia „znaki ze spacjami”. Liczbę znaków ze spacjami w Wordzie sprawdzisz w zakładce Recenzja → Statystyka wyrazów (pamiętaj, aby zaznaczyć okienko „Dołącz pola tekstowe, przypisy dolne i końcowe”), a w Dokumentach Google: Narzędzia → Liczba słów. 

Strona znormalizowana

to 1800 znaków ze spacjami. Ta jednostka objętości tekstu służy zazwyczaj do rozliczania redakcji i korekty krótszych tekstów (do pięciu arkuszy), np. postów blogowych.

Arkusz wydawniczy

to 40 000 znaków ze spacjami, czyli ok. 22 strony rozliczeniowe. Stawkę za arkusze wydawnicze przyjmuje się w rozliczeniach redakcji i korekty książek i dłuższych e-booków.

*

To już chyba wszystkie najważniejsze terminy, których znajomość ułatwi Ci rozmowę z redaktorem lub korektorem. Mam nadzieję, że teraz wszystko jest jasne i oferty usług redakcyjnych nie będą mieć przed Tobą żadnych tajemnic. Jeśli potrzebujesz więcej informacji, by wybrać odpowiednią usługę, przeczytaj, czym się różni korekta od redakcji. Zachęcam też do lektury innych artykułów na moim blogu lub do bezpośredniego kontaktu.

Chętnie pomogę Ci rozwiać wszelkie wątpliwości.